Nixeny Dijital - Mersin / Accessibility 2026

Erişilebilirlik

Bir web sitesinin görme, işitme, hareket veya bilişsel engeli olan kişiler tarafından da kullanılabilmesi. Bu raporun konusu bir kusur listesi değil, insanlar: ekran okuyucu kullanan bir müşteri, yalnızca klavyeyle gezinen bir kullanıcı, az gören yaşlı bir müşteri.

Otomatik kontrol

Sayfanın kodunu makineyle inceleyen test. Yaygın tahminlere göre gerçek kullanıcıların karşılaştığı engellerin yalnızca üçte birlik bir bölümünü yakalayabilir. Buradaki her kontrolü geçen bir site, ekran okuyucuyla hâlâ kullanılamaz olabilir.

Ekran okuyucu

Sayfayı sesli okuyan yazılım. Kullanıcı sayfayı baştan sona dinlemez; başlıklardan, bölgelerden ve bağlantı listelerinden atlayarak gezinir. Bu yapılar yoksa geriye tek tek her şeyi dinlemek kalır.

Payda

Bu raporda altı ana payda vardır: 3.382 ana sayfası okunabilen site, 2.886 görseli olan site, 1.805 formu olan site, 3.377 tarayıcıda işlenen site, 3.169 bağlantısı olan site ve 278 videosu olan site. Görseli olmayan bir sayfa alt metin sorusuna "başarılı" da "başarısız" da değil, yanıtsız kalır.

Alt metin

Bir görselin ne anlattığını yazıyla söyleyen kısa açıklama. Göremeyen bir kullanıcı görseli bu metinle "görür". Alt metni olmayan bir görsel, ekran okuyucuda ya hiç yoktur ya da dosya adı olarak okunur.

Dekoratif işaretleme

alt="", role="presentation" ve aria-hidden, süslemeyi yardımcı teknolojiden gizlemenin DOĞRU yoludur. Bu çalışmada hata sayılmaz; aksi hâlde işi doğru yapan siteler cezalandırılmış olurdu.

Form etiketi

Bir form alanının ne istediğini makineye söyleyen bağlantılı metin. Yalnızca placeholder yeterli değildir: ekran okuyucu için etiket yerine geçmez ve kullanıcı yazmaya başlayınca kaybolur. Etiketsiz bir alana gelen kullanıcı yalnızca "düzenlenebilir metin" duyar.

Sayfa bölgesi (landmark)

main, nav, header, footer gibi, sayfanın hangi parçasının ne olduğunu söyleyen işaretler. Ekran okuyucu kullanıcıları bunların arasında atlayarak gezinir; ana içerik bölgesi yoksa doğrudan içeriğe gitmenin yolu kalmaz.

Atlama bağlantısı (skip link)

Sayfanın en başında duran ve menüyü geçip doğrudan içeriğe götüren bağlantı. Klavyeyle gezinen bir kullanıcı için, her sayfada onlarca menü öğesini tek tek geçmekle geçmemek arasındaki farktır.

Belirsiz bağlantı

Metni tek başına nereye gittiğini söylemeyen bağlantı: "tıklayınız", "devamı", "daha fazla". Ekran okuyucu kullanıcıları sayfadaki bağlantıları liste hâlinde dinler; aynı metinden yirmi tane, yirmi özdeş seçenek demektir.

Ekran okuyucu engeli

Bir kullanıcıyı yavaşlatan değil, durduran dört yapısal eksikten her biri: sayfa dilinin tanımlanmamış olması, görsellerin alt metninin eksik olması, form alanlarının etiketsiz olması, ve ne ana içerik bölgesi ne de H1 başlık bulunması.

Erişilebilirlik skoru

Yedi bileşenin ağırlıklı 0-100 birleşimi: metin alternatifleri (20), form etiketleri (20), yapı ve gezinme (20), mobil okunabilirlik (15), bağlantı metni (10), medya ve hareket (10), erişilebilirlik beyanı (5). Ölçülemeyen bileşen paydan ve paydadan düşer; kapsam %60'ın altındaysa skor yayımlanmaz.

Erişilebilirlik beyanı

Bir sitenin kendi erişilebilirlik durumunu, bilinen eksiklerini ve sorun bildirmek için iletişim yolunu açıkladığı metin. Bir uygunluk belgesi değildir; bir taahhüt ve bir iletişim kanalıdır.

Ekran okuyucu kullanan biri bir form alanına geldiğinde, o alanın etiketini duyar: “ad soyad”, “telefon”, “mesajınız”. Etiket yoksa duyduğu tek şey “düzenlenebilir metin” olur — hangi bilgiyi istediği söylenmez.

Mersin’in işletme sitelerinin ana sayfalarında etiket gerektiren 11.254 form alanı var. Bunların 6.902 tanesi (%61,3) etiketsiz. Formu olan sitelerin %75,2’inde en az bir etiketsiz alan bulunuyor.

En yaygın sebep placeholder: alanın içine gri yazıyla yazılan ipucu metni. Ekran okuyucu için etiket yerine geçmez ve kullanıcı yazmaya başlar başlamaz kaybolur. Formu olan sitelerin %62,9’i yalnızca buna güveniyor.

Alt metin, bir görselin ne anlattığını yazıyla söyleyen kısa açıklamadır. Göremeyen bir kullanıcı görseli bu metinle “görür”. Yoksa görsel ya hiç yoktur ya da ekran okuyucuda dosya adı olarak okunur — “IMG_4471 nokta jpg”.

Alt metnine ihtiyaç duyan 67.550 görselin 10.651 tanesinde alt metin yok. Görseli olan sitelerin %37,6’inde en az bir tane böyle görsel bulunuyor.

Bu sayı, dekoratif görselleri doğru biçimde gizleyen siteleri kapsamıyor. alt="", role="presentation" ve aria-hidden, süslemeyi yardımcı teknolojiden gizlemenin doğru yoludur ve bu çalışmada hata sayılmaz. Sitelerin %56,4’i bunu yapıyor.

Ekran okuyucu kullanan biri sayfayı baştan sona dinlemez. Başlıklardan, bölgelerden ve bağlantı listelerinden atlayarak gezinir. Başlıklar bir ekran okuyucunun içindekiler tablosudur: H1 yoksa sayfanın ne hakkında olduğu, sıra atlanıyorsa yapısı kaybolur.

Sitelerin %45,1’inde hiç H1 başlık yok, %46,2’sinde başlık sırası atlanmış. %63,1’sinde ana içerik bölgesi (main) tanımlı değil — yani menüyü geçip doğrudan içeriğe gitmenin bir yolu yok. İçeriğe atlama bağlantısı sunan site sayısı 467 (%13,8).

Listenin en ucuz satırı da en çarpıcılarından biri: 446 sitede sayfa dili hiç tanımlanmamış. Bu, tek bir HTML özniteliğidir ve yokluğunda ekran okuyucu Türkçe metni İngilizce telaffuzla okumaya çalışır.

Ekran okuyucu kullanıcıları sayfadaki bağlantıları liste hâlinde dinler. O listede aynı metinden yirmi tane varsa, yirmi özdeş seçenek var demektir. Sitelerin %69,0’inde metni olmayan en az bir bağlantı — çoğunlukla metinsiz sosyal medya simgeleri — bulunuyor; %25,4’inde “tıklayınız”, “devamı” gibi tek başına hiçbir şey söylemeyen bağlantı metinleri var.

Medya tarafında tek bir sayı var ve istisnası yok: videosu olan 278 sitenin tamamında videolar altyazısız. İşitme engelli bir kullanıcı için bu içerik yok hükmünde.

Yukarıdaki kontrollerin hepsi eşit ağırlıkta değil. Dördü bir kullanıcıyı yavaşlatmaz, durdurur: sayfa dili tanımsızsa metin yanlış telaffuzla okunur, görsellerin alt metni eksikse içerik kaybolur, form alanı etiketsizse form doldurulamaz, ne ana içerik bölgesi ne H1 varsa sayfada yön bulmanın yolu kalmaz.

Bu dört engelden en az biri sitelerin %68,7’sinde bulunuyor. Bu siteler 2.711 işletmeyi temsil ediyor. Hiçbir engel taşımayan site sayısı 1.058 — %31,3.

Yedi bileşen, ağırlıklı bir 0-100 skoru veriyor: metin alternatifleri (20), form etiketleri (20), yapı ve gezinme (20), mobil okunabilirlik (15), bağlantı metni (10), medya ve hareket (10) ve erişilebilirlik beyanı (5). Medyan 71,5, çeyrekler 62,8 ile 82,4 arasında.

Bileşenlere bakıldığında dağılımın nereden geldiği görülüyor. Mobil okunabilirlik medyanı 100,0, bağlantı metni 92,6 — bunlar temanın hazır getirdiği şeyler. Form etiketleri 57,5, erişilebilirlik beyanı 0,0: bunlar bir insanın oturup yapması gerekenler.

Başkalarının işini puanlayan bir rapor, okura kendisini kontrol etmenin yolunu borçludur. Google Lighthouse’un kendi erişilebilirlik puanı bu çalışmanın skoruna girdi değildir — ağırlıkları sürümle değişebilen kapalı bir kutudur. Yan yana yayımlanıyor.

Lighthouse medyanı 83,0, bu çalışmanın medyanı 71,5. İki ölçüm arasındaki Spearman sıra korelasyonu 0,642 (Pearson 0,627, n = 3.072). Birbirinin kopyası değiller — farklı şeyleri farklı ağırlıklarla ölçüyorlar — ama aynı siteleri aynı sıraya yakın diziyorlar.

Aradaki fark da bilgi taşıyor. Lighthouse puanı 945 sitede (%28,0) 90 ve üzeridir; bu sitelerin bir bölümü yine de etiketsiz form alanı ya da altyazısız video taşıyor. İki ölçümün ikisi de otomatiktir ve ikisi de gerçek kullanımın yerini tutmaz.

Sektörler arasındaki fark, platformlar arasındakinden dar. 30 sektörün medyanları 59,9 ile 82,3 arasında; platformlarda Wix 85,0 alırken Ticimax 59,2 alıyor.

Bu, sorunun büyük ölçüde temanın varsayılanlarından geldiğini söylüyor — ve iyi haber tam olarak burada: bir tema düzeltmesi tek seferde binlerce sayfayı değiştirebilir. Kötü haber de aynı yerde: bir işletme kendi sitesinin bu eksiklerini çoğu zaman kendi kararıyla üretmemiştir ve kendi kararıyla da düzeltemez.

Bu raporun her satırı bir otomatik kontrolün sonucunu ölçüyor. Hiçbiri bir sitenin erişilebilir olduğunu ya da olmadığını söylemiyor, ve hiçbiri bir işletmenin engellileri dışladığı anlamına gelmiyor.

“Bu sayfada 6.902 form alanından biri etiketsiz” cümlesi doğrudur ve doğrulanabilir. “Bu site WCAG’a uygun değil” cümlesi bu veriden çıkmaz: otomatik kontroller, gerçek kullanıcıların karşılaştığı engellerin yalnızca bir kısmını — yaygın tahminlere göre üçte birlik bir bölümünü — yakalayabilir. Buradaki her kontrolü geçen bir site ekran okuyucuyla hâlâ kullanılamaz olabilir.

Ölçülmeyenler de en az ölçülenler kadar önemli: renk kontrastı, klavye ile gezinme sırası, odak görünürlüğü, klavye tuzakları, okuma sırası ve animasyon süresi. Bunların hepsi sayfanın işlenmiş hâlini ve çoğu zaman bir insanı gerektirir. Tahmin edilmek yerine kapsam dışı bırakıldılar, ve bu konularda bu raporda hiçbir iddia yoktur.

Son olarak: bu bir niyet ölçümü değil. Bulgular topluca sunulur, hiçbir işletme adıyla teşhir edilmez. Eksiklerin büyük bölümü bir işletmenin kararından değil, kullandığı temanın varsayılanlarından geliyor.

Yalnızca ana sayfa ölçüldü.

İç sayfalar, açılır menüler ve JavaScript ile sonradan gelen içerik kapsam dışıdır. Bir sitenin iletişim formu ana sayfasında değilse, o form bu çalışmada hiç görülmemiştir.

Renk kontrastı ve klavye deneyimi ölçülmedi.

Kontrast, odak sırası, klavye tuzakları ve okuma sırası bu çalışmanın kapsamı dışındadır. Bu konularda hiçbir iddia yapılmaz — ne olumlu ne olumsuz.

Gerçek ekran okuyucu testi yapılmadı.

Hiçbir engelli kullanıcıyla kullanılabilirlik testi yürütülmedi. Bu tarama bir sonraki adımın yerini gösterir ama yerini alamaz: birkaç siteyi ekran okuyucu kullanan bir kişiyle birlikte denemek, 3.000 sitelik bir taramanın gösteremediğini tek bir sahnede gösterir.

Kalıp tabanlı tespitler yanlış pozitif üretebilir.

Belirsiz bağlantı metni ve dosya adı alt metni gibi ölçümler kalıp eşlemesiyle yapılır. Meşru biçimde "devamı" yazan bir bağlantı da bu kovaya düşebilir.

Tek kesit.

Siteler denetim anındaki hâliyle ölçülmüştür. Bir tema güncellemesi bu sayıların bir bölümünü tek seferde değiştirebilir — nitekim bulguların çoğu tam olarak bunu söylüyor.

Hukuki bir değerlendirme değildir.

Türkiye'de özel sektör web siteleri için bağlayıcı bir teknik erişilebilirlik standardı bu çalışmanın konusu değildir ve burada hiçbir hukuki değerlendirme yapılmaz. Ölçülen şey, engelli kullanıcıların siteyi fiilen kullanabilme koşullarıdır.

Sektör ve ilçe kırılımları küçük örneklem taşır.

Karşılaştırmaya yalnızca 30 ve üzeri denetlenmiş sitesi olan segmentler alınmıştır. Bu eşiği geçmeyen satırlar tabloda kalır ama manşete taşınmaz.

Bu altı kural üslup tercihi değil. Bu raporda bir sayıyı yanlış çerçevelemek, bir işletmeyi hukuki bir iddiayla ya da bir niyet suçlamasıyla karşı karşıya bırakır — ikisi de bu verinin söyleyemeyeceği şeylerdir.

1. 01"WCAG uyumlu değil" denmez; "şu otomatik kontrol başarısız" denir.
2. 02Otomatik kontrollerin gerçek engellerin bir kısmını yakaladığı her yerde belirtilir.
3. 03Dekoratif işaretleme (alt="", aria-hidden) hata sayılmaz.
4. 04Her oran kendi paydasıyla verilir; görseli olmayan site alt metin oranına girmez.
5. 05Site adları teşhir amacıyla kullanılmaz; bulgular topluca sunulur.
6. 06Renk kontrastı ve klavye deneyimi ölçülmediği için bu konularda hiçbir iddia yapılmaz.

1. 01EvrenMersin / State of Digital 2026 çalışmasının veri seti: 4.167 denetlenen alan adı, 3.395 erişilebilir site, 3.382 ana sayfası okunabilen site. Bu siteler 3.928 işletmeyi temsil eder. Bu rapor için hiçbir siteye yeni bir istek gönderilmedi.
2. 02Payda kuralıHer kontrol yalnızca kendisine yanıt verebilecek sitelerden hesaplandı: alt metin 2.886 görselli siteden, form etiketi 1.805 formlu siteden, bağlantı metni 3.169 bağlantılı siteden, mobil ölçümler 3.377 işlenen siteden, altyazı 278 videolu siteden. Ölçüm yapılamayan hiçbir site sıfır sayılmadı.
3. 03Dokuz kontrol ailesiAlt metin, form etiketi, başlık yapısı, sayfa bölgeleri, bağlantı metni, tablo başlıkları, medya altyazısı, gömülü çerçeve başlığı ve mobil okunabilirlik. Dekoratif işaretleme (alt="", role="presentation", aria-hidden) hiçbir kontrolde hata sayılmadı.
4. 04Engel tanımıDört yapısal eksik "ekran okuyucu engeli" sayıldı: dil tanımsız, görsel alt metni eksik, form alanı etiketsiz, ne ana içerik bölgesi ne H1 başlık var. Bunlar yavaşlatan değil, durduran eksiklerdir. Site başına kaç tanesinin bulunduğu ayrıca sayıldı.
5. 05SkorYedi bileşenin ağırlıklı 0-100 birleşimi. Ölçülemeyen bileşen paydan ve paydadan düşer; kapsam %60'ın altındaysa skor yayımlanmaz. 3.087 site skorlandı, 308'i skorlanamadı ve sıfır sayılmadı. Lighthouse puanı skora dahil değildir.
6. 06Bağımsız doğrulamaGoogle Lighthouse'un kendi erişilebilirlik puanı yan yana yayımlandı ve iki ölçüm arasındaki sıra korelasyonu hesaplandı (Spearman 0,642, Pearson 0,627, n = 3.072). Lighthouse skora girmez; iki bağımsız ölçümün aynı yöne işaret etmesi, her ikisini de tek başına olduğundan güvenilir kılar.

1. 01Nixeny Dijital · Mersin / State of Digital 2026Aynı evren, aynı saha tarihi. Bu raporun kullandığı 4.167 alan adı, 3.395 erişilebilir site ve 3.382 ana sayfa önbelleği o çalışmadan gelir. Bu rapor için hiçbir siteye yeni bir istek gönderilmemiştir; ölçümler mevcut HTML ve tarayıcı çıktıları üzerinde yapılmıştır.nixeny.com
2. 02WCAG 2.2 · Web Content Accessibility GuidelinesKontroller bu kılavuzun AA ölçütlerinden esinlenmiştir. Bu bir uygunluk beyanı veya denetimi DEĞİLDİR: otomatik kontroller ölçütlerin yalnızca makineyle sınanabilen bir bölümünü kapsar ve geçmek uyumlu olmak anlamına gelmez.www.w3.org
3. 03WAI-ARIA Authoring PracticesSayfa bölgeleri, etiketleme ve dekoratif işaretleme konusundaki doğru uygulamaların referansı. Dekoratif görsellerin aria-hidden ve alt="" ile gizlenmesinin hata sayılmaması bu kaynağa dayanır.www.w3.org
4. 04Google Lighthouse · AccessibilityBağımsız doğrulama ölçümü. Bu çalışmanın skoruna GİRDİ DEĞİLDİR; ağırlıkları sürümle değişebilen kapalı bir kutudur. Yan yana yayımlanır ve aralarındaki korelasyon verilir.developer.chrome.com
5. 05Ölçüm ve tespit kalıplarıDokuz kontrol ailesi: alt metin, form etiketi, başlık yapısı, sayfa bölgeleri, bağlantı metni, tablo başlıkları, medya altyazısı, gömülü çerçeve başlığı ve mobil okunabilirlik. Mobil ölçümler Playwright ile gerçek bir tarayıcıda işlenmiş sayfa üzerinden alınmıştır. Kalıp listesi ve doğrulama kayıtları talep üzerine paylaşılır.

Bu raporun sayıları başka bir ilin veya ülkenin erişilebilirlik ölçümüyle karşılaştırılmadı. Farklı bir kontrol setiyle ve farklı bir paydayla üretilmiş bir “dünya ortalaması” yan yana konduğunda iki sayı aynı şeyi ölçüyormuş gibi görünür. Mersin / State of Digital 2026 ile ortak olan evren ve saha tarihidir.

Araştırmayı yürüten ve yayınlayan: Nixeny Dijital, Mersin. Ölçüm, skorlama ve rapor tasarımı Nixeny tarafından yapılmıştır. Evren ve site listesi Mersin / State of Digital 2026 çalışmasıyla ortaktır. Bu rapor için hiçbir siteye yeni bir istek gönderilmemiştir.

Bir işletme kendi sitesinin bu çalışmadaki satırını öğrenmek isterse, alan adını yazması yeterli. Kontrol listesi, tespit kalıpları ve doğrulama kayıtları da talep üzerine paylaşılır: info@nixeny.com